خاصه گرديده يعنى از ابواب جمعى ديوان بيرون رفته و جزء املاك اختصاصى شده . بنابراين آنچه در حال حاضر در قلمرو سواد شمرده مىشود ده كوره ( استان ) است شامل چهل و هشت تسو « 1 » . قدامه در جاى ديگر از همين كتاب به اين مطلب هم كه اين صورت ( 12 استان و 60 تسو ) مربوط به دوران ايرانيان است تصريح كرده ( پيش از اين به اين مطلب اشاره شده كه مراد از دوران ايرانيان دوران پيش از اسلام ايران است ) . وى در ذكر محلى در همين سواد كه آن را به نام ايغار يقطين خوانده گويد : اينجا در ايام ايرانيان نبوده و در آن فهرستى هم كه از سرزمين سواد در روزگار آنان آورديم ( كه اشاره به همين صورتى است كه پيش از اين ذكر شد ) چنين نامى وجود نداشت « 2 » . و دربارهء جائى هم كه به نام سيبين - ( دو سيب ) « 3 » خوانده گويد : اين دو جا نامى در دوران ايرانيان نداشتند و در زمان آنها مشخص هم نبودند ، اين دو جا در اثر شكست آب‌بندها در زمان حجاج و غرق سرزمين‌ها و سپس بستن سدها و استخراج اراضى به وسيلهء مسلمة بن عبد الملك و بريدن دو نهر براى آبيارى آنجا به نام سيب ، كه باعث عمران و آبادى و گسترش آنجا گرديد ، به وجود آمدند « 4 » . مسعودى در كتاب التنبيه و الاشراف دربارهء اين تغييرات كه در دوران اسلامى در تقسيمات كشورى سواد حاصل شده توضيحات بيشترى داده و مىگويد : سواد در روزگار ايرانيان دوازده كوره بود ، كوره در زبان ايشان استان است ، و شصت تسو داشت هركوره‌اى چند تسو و معنى تسو ناحيه است . سپس به مرور زمان اين وضع تغيير يافت . مسعودى علتهائى را كه باعث اين تغييرات گرديدند

--> ( 1 ) . نبذ من كتاب الخراج ، المسالك و الممالك ، ص 236 . ( 2 ) . نبذ من كتاب الخراج ، المسالك و الممالك ص 241 : « . . . ايغار يقطين و لم يكن له ذكر فى ايّام الفرس و لا فيما سمّيناه من ارضى السّواد على عهدهم . » ( 3 ) . نبذ من كتاب الخراج ، المسالك و الممالك ، ص 241 . ( 4 ) . تفصيل اين واقعه را در ص 241 نبذ من كتاب الخراج ، ضميمه كتاب المسالك و الممالك خواهيد يافت .